Tivoli Audio, Denon, Yamaha Sonos, Bose, Marshall, Philips, Sony, Marshall Stanmore, Roberts Revival, Panasonic, Sangean, zomaar wat namen van moderne geluidsapparatuur. Prachtig allemaal, maar wij hadden … de Kristalontvanger. Eigenhandig gebouwde geluidsapparatuur.
Omstreeks mijn vijftiende kon ik uit mijn hoofd het schema van dat ding uittekenen. Dat ‘ding’ is de eenvoudigste uitvoering van een radio-ontvanger: een plankje, met daarop een spoel, een condensator en een kristaldetector (als ik het goed heb). Ook een koptelefoon was onontbeerlijk. Er was maar één winkel in Amsterdam – althans volgens ons kristalontvangersgroepje – die deze onderdelen verkocht: Aurora, een enorme winkel aan het begin van de Vijzelstraat. Een eind fietsen vanuit Noord, maar je knoopte er een uurtje Cineac en een patatje aan vast. Nu, na een speurtocht op Wikipedia, zie ik dat het apparaat veel ingewikkelder is dan ik me kan herinneren. Toch heb ik er diverse gemaakt, want ieder volgend exemplaar moest beter.
Als antenne diende de grote, vaste antennedraad, die aan een haak naast mijn slaapkamerraam begon en naar de huizen aan de overkant liep. Deze voorziening hoorde als het ware bij elk huurhuis, zodat er hoog over de tuinen tussen de achterkant van huizen tientallen van die antennes waren gespannen. Half hangend uit het raam hield ik me met één hand vast aan het raamkozijn en met de andere hand verbond ik de kristalontvanger met die antenne. Je tartte het noodlot – een val van zo’n vijftien meter – om de kristalontvanger geluid te ontlokken. Uiteraard mislukten de eerste tien pogingen. Of de ontvanger deed het niet, of de antenne was gestoord, of er was geen uitzending. Natuurlijk lag de oorzaak bij de ander, maar je ging door. Over uitdaging gesproken!
Ik kan nauwelijks beschrijven wat een sensationele gebeurtenis mijn leven sierde toen ik na wat gekras op het plankje voor het eerst een paar maten muziek in de koptelefoon hoorde. Nou ja, muziek, enig geluid dat ik als muziek interpreteerde. Er ontstond rondom de kristalontvanger vanzelf een kringetje ‘deskundigen’. We monteerden, testten het geluid, bespraken de beste spoel (die met de meeste windingen), gingen door weer en wind naar Aurora en de Cineac, krasten weer fanatiek op het plankje en zetten hoopvol de koptelefoon op ons hoofd. Soms hoorde je niets, maar die enkele keren met geluid waren onvergetelijk. Daarvoor alleen al moest het noodlot getart worden, zoals ik schreef. De uitdaging vroeg erom. Je moest wel!
Dick de Scally
© 2026 Dick de Scally. Op deze publicatie berust auteursrecht.
Een column van Dick de Scally
Dick schrijft zijn columns geheel op eigen titel.
Overzicht van Dick zijn columns.
