In eerdere afleveringen is al gesproken over de tegenstand van Noorderlingen tegen een autotunnel, die eigenlijk geen tegenstem was, maar een voorstem voor een auto-annex fietstunnel. Die fietstunnel kwam er niet, door de S-bocht. Waar komt die S-bocht in de IJ-tunnel vandaan? Andere (mij bekende) tunnels zijn rechttoe-recht-aan-kokers.
Ter orientatie: geheel links is een stukje van de Prins Hendrikkade zichtbaar (Foto Dienst Publieke Werken Amsterdam)
De Tijd van 5 juli 1941 heeft het antwoord. ‘Omdat men niet rechttoe-recht-aan door het Oostelijk Stations-eiland heen durfde. Waren de hieraan verbonden risico’s (de ondergraving van het spoorwegemplacement met zijn talrijke druk bereden lijnen) aanvaardbaar geacht, dan zou, naar B. en W. in hun toelichting schreven, een plan voor een autotunnel volgens een tracé zonder bochten, wellicht gecombineerd met een tunnel voor voetgangers en wielrijders, zijn ingediend. Men achtte die risico’s te groot.’ Geen fiets- annex voetgangerstunnel dus.
– de koosnaam voor het gebouw –
was ook een aanslag op het culturele
leven in Noord.
Niet alleen de Noorderlingen – voor hen bleef de pont voor de sprong over het IJ varen – werden slachtoffer van de tunnel. De prachtige basculebrug die het Kraaienplein met het Hagedoornplein verbond was ten dode opgeschreven Daarvoor in de plaats kwam, zoals eerder beschreven, een zielloze verbinding als viaduct over de toegangswegen van de IJ-tunnel en het kanaal, vernoemd naar oud-verzetsstrijder Gerben Wagenaar (1912-1993).
Ook het Nieuwendammerhammetje inclusief de sportterreinen tussen Fazantenweg en Meeuwenplein werden gesloopt in het kader van tunnel en aanvoerwegen. In dat buurtgebouw aan de Adelaarsweg hoek Meeuwenplein vonden bijeenkomsten en toneelvoorstellingen plaats. Ik herinner me zelfs een lezing met de schrijfster Hella Haasse, ik denk in 1964. Oorspronkelijk, schrijft de Telegraaf van 17 december 1954, zou de tunnel uitmonden op het Kraaienplein, dat tot een circuit zou worden verbouwd. Na wijzigingen van de plannen stond de Nieuwendammerham in de weg. De Telegraaf vervolgt: ‘Van het Volewijckpark blijf maar weinig over en de voetbalvereniging Volewijckers zal een ander terrein moeten zoeken.’
Gijs van Hall, burgemeester van Amsterdam van 1957 tot 1967, onderging in het voorjaar van 1957 een zware maagoperatie. Ondanks zijn fysieke beperkingen liet hij geen moment voorbijgaan om de noodzaak van een tunnel onder het IJ te benadrukken. In zijn postoperatieve toestand bedacht hij een stunt om te lobbyen bij alle leden van de Eerste en Tweede Kamer. Hij sprak hen toe via een grammofoonplaatje, dat hij alarmschijf noemde en dat iedere volksvertegenwoordiger kreeg toegestuurd.
De ‘concurrentie’ tussen de Coentunnel en de IJ-tunnel werd extra dik aangezet door de bestedingsbeperking uit de tweede helft van de jaren vijftig. Den Haag gaf voorrang aan de Coentunnel en Amsterdam mocht zelfs geen lening afsluiten om de IJ-tunnel te financieren. Al deze informatie heeft uiteraard niets te maken met het Volewijckpark. Dat volmaakte stuk natuur zou de slag om de oeververbindingen toch niet overleven.
(Foto Dienst Publieke Werken Amsterdam)
Ten slotte werd het werk aan de IJ-tunnel hervat in 1961, vier jaar nadat de eerste werkzaamheden (in 1957) waren stopgezet. De Leeuwarder Courant van 2 oktober 1961 schrijft: ‘Amsterdam rekent niet in jaren maar in eeuwen’, schijnt burgemeester Van Hall gezegd te hebben toen hij de slagboom opende die vier jaar gesloten was geweest. De eerste schep werd in 1957 in de grond gestoken. Daarover gesproken. Een oud-hoofdambtenaar laat in een krant optekenen dat tijdens die graafwerkzaamheden in de bouwput van de tunnel enkele dragline-machinisten archeologische vondsten hebben verkocht aan antiquairs. Op 30 oktober 1968 reden de eerste auto’s door de IJ-tunnel, elf jaar na de eerste schep in de grond. Maar daarvoor moest het park huilen waar het eens heeft gelachen.
© 2026 Dick de Scally. Op deze publicatie berust auteursrecht.
Overzicht alle afleveringen “Het park en wij“.
Dick maakt deze serie geheel op eigen titel.
Reageren op “De slachtoffers“? Voor nu kunt u contact met de redactie opnemen via de link onderaan de website.
Wij sturen dan uw mail door naar Dick.
Op de hoogte blijven van toekomstige artikelen in deze serie?
Schrijf u dan in op de nieuwsbrief
Amsterdam Noord De slachtoffers
